Ciśnienie w instalacji CO spada — przyczyny i rozwiązania

Raz w tygodniu podchodzisz do kotła i uzupełniasz wodę. Albo robi to za Ciebie automatyczne uzupełnianie — cicho, bez alarmu, bez sygnału. Instalacja jakby działa. Ciepło jest. Więc ignorujesz.

To jeden z największych błędów eksploatacyjnych, jakie można popełnić. Instalacja zamknięta nie powinna tracić wody. Jeśli traci — gdzieś ją oddaje. I to "gdzieś" ma swoją przyczynę, którą wcześniej czy później zapłacisz z nawiązką.

Jak powinno wyglądać prawidłowe ciśnienie?

Każda instalacja grzewcza pracuje w określonym przedziale ciśnienia — zbyt niskie powoduje błędy urządzenia i brak ogrzewania, zbyt wysokie grozi otwarciem zaworu bezpieczeństwa i wydostaniem się gorącej wody. W typowej instalacji domowej prawidłowy zakres to 1,0–1,5 bar na zimno (instalacja nieogrzana, temperatura pokojowa) i 1,5–2,5 bar na gorąco (podczas normalnej pracy ogrzewania). Prawidłowy zakres roboczy zazwyczaj zaznaczony jest zieloną strefą na tarczy manometru — jeśli wskazówka jest w zielonej strefie przy gorącej instalacji, ciśnienie jest właściwe.

Co ważne: ciśnienie w instalacji zmienia się naturalnie wraz z temperaturą — różnica między zimną a gorącą instalacją to typowo 0,3–0,5 bar i jest normalnym zjawiskiem fizycznym. Zimna instalacja ma niższe ciśnienie niż gorąca. Jeśli jednak ciśnienie spada systematycznie przy każdym cyklu grzewczym i wymaga regularnego uzupełniania, to już nie jest fizyka. To symptom.

Przyczyna numer jeden — naczynie wzbiorcze

Zanim zaczniesz szukać nieszczelności, sprawdź naczynie wzbiorcze. To element, który większość właścicieli domów w ogóle nie kojarzy z kotłownią — a to właśnie ono odpowiada za stabilizację ciśnienia w całym układzie.

Naczynie wzbiorcze to zamknięty zbiornik podzielony na dwie komory elastyczną gumową membraną. Po jednej stronie jest sprężone powietrze pod określonym ciśnieniem, po drugiej stronie — woda z instalacji. Gdy instalacja się nagrzewa i woda rozszerza się, nadmiar objętości "wchodzi" do naczynia, ściskając poduszkę powietrzną. Gdy instalacja stygnie — woda wraca. Ciśnienie pozostaje stabilne.

Problem pojawia się, gdy membrana naczynia traci szczelność. Dzieje się to z wiekiem — guma starzeje się, twardnieje, pęka. Gdy membrana jest uszkodzona, powietrze i woda mieszają się po jednej stronie. Naczynie przestaje pełnić swoją funkcję buforową.

Efekt? Każde nagrzanie instalacji powoduje nadmierny wzrost ciśnienia — zawór bezpieczeństwa otwiera się i wypuszcza wodę. Gdy instalacja stygnie — ciśnienie spada poniżej normy. Właściciel uzupełnia wodę. Cykl się powtarza. Instalacja "oddycha" wodą przez zawór bezpieczeństwa, a właściciel myśli, że ma nieszczelność.

Inne przyczyny spadku ciśnienia

Jeśli naczynie wzbiorcze jest sprawne, szukamy dalej. Oto pozostałe możliwe przyczyny:

• Nieszczelność złączki lub zaworu — mikroprześniki niewidoczne gołym okiem. Woda odparowuje, zanim zdąży zamoczyć podłogę. Objawia się białymi zaciekami lub rdzawymi śladami na gwincie.
• Nieszczelność grzejnika — szczególnie w miejscach połączeń głowic termostatycznych i zaworów powrotnych. Stare grzejniki żeliwne mają uszczelnienia korkowe, które z czasem wysychają.
• Nieszczelność w instalacji podłogowej — najtrudniejsza do wykrycia, bo rury są zalane wylewką. Wilgoć może przesiąkać tygodniami, zanim wyjdzie na powierzchnię. Wymaga specjalistycznej diagnostyki termowizyjnej lub próby ciśnieniowej.
• Nieszczelność wymiennika w kotle — woda z instalacji CO może przeciekać do obiegu ciepłej wody użytkowej lub na odwrót. Objawem bywa zabarwiona CWU lub nagłe zmiany ciśnienia przy pobieraniu ciepłej wody.
• Odpowietrzniki automatyczne — zamontowane na rozdzielaczach lub w kotłowni. Ich uszczelki z biegiem lat tracą szczelność i kropią wodę przy każdym cyklu grzewczym.

Czego absolutnie nie wolno robić

Automatyczne uzupełnianie wody to wygodna funkcja — ale maskuje problem, nie go rozwiązuje. Każdy litr wody z kranu wnosi do instalacji tlen i sole mineralne. Tlen napędza korozję. Sole mineralne odkładają się jako kamień na wymiennikach cieplnych.

Instalacja uzupełniana wodą wodociągową przez miesiące i lata to instalacja, która koroduje od środka. Zanieczyszczenia nakładają się warstwowo. Wymiennik kotła traci sprawność. Pompa obiegowa pracuje na zanieczyszczonym czynniku. Koszty serwisu rosną.

Co powinieneś zrobić

Pierwszym krokiem jest ustalenie czy mamy do czynienia z uszkodzonym naczyniem wzbiorczym czy z nieszczelnością w instalacji — bo to dwa zupełnie różne problemy, wymagające innego podejścia.

Uszkodzone naczynie wzbiorcze to relatywnie prosta i niedroga naprawa — wymiana lub regeneracja naczynia przywraca stabilność ciśnienia. Nieszczelność w instalacji podłogowej to już poważniejsza sprawa, wymagająca lokalizacji przecieku i oceny zakresu prac.

W obu przypadkach diagnoza wymaga specjalisty z odpowiednim sprzętem. Próba samodzielnego "napompowania" naczynia bez wiedzy o aktualnym stanie membrany i prawidłowym ciśnieniu wstępnym może zamiast pomóc — pogorszyć sytuację.

Spadek ciśnienia często kończy się koniecznością uzupełnienia wody w instalacji — jak to zrobić poprawnie, opisujemy w artykule Napełnianie instalacji CO — pierwsze uruchomienie i po modernizacji.