Jak zmiana czynnika wpływa na sprawność pompy — COP w liczbach

W poprzednich artykułach tej serii wspominaliśmy, że R290 bywa efektywniejszy niż R32 — szczególnie w niższych temperaturach. Czas podać konkretne liczby. W tym artykule pokazujemy realne dane COP i SCOP z niezależnych porównań branżowych, żeby przełożyć ogólne stwierdzenie "jest wydajniejszy" na coś, co da się skalkulować na własne potrzeby.

Krótkie przypomnienie: czym jest COP i SCOP

COP (Coefficient of Performance) to chwilowy współczynnik wydajności — mówi, ile ciepła pompa dostarcza na każdą jednostkę zużytej energii elektrycznej w danym, konkretnym momencie i przy konkretnych warunkach (temperatura zewnętrzna i temperatura zasilania). SCOP to jego sezonowa, uśredniona wersja — uwzględnia zmienność temperatur przez cały sezon grzewczy i dlatego jest znacznie bardziej miarodajny przy ocenie rzeczywistych kosztów eksploatacji niż pojedynczy odczyt COP w warunkach laboratoryjnych.

Dane z niezależnego porównania — temperatura zasilania 35°C

Pierwsze zestawienie dotyczy typowych warunków pracy z ogrzewaniem podłogowym (niska temperatura zasilania):

Temperatura zewnętrzna	Różnica COP na korzyść R290
+2°C do +7°C	ok. 1%
-7°C	ok. 8-9%
-15°C	ok. 8-9%

Dane przy wyższej temperaturze zasilania — 55°C

Przy wyższej temperaturze zasilania (typowej dla instalacji grzejnikowych, np. w modernizowanych domach) różnica staje się wyraźniejsza:

Temperatura zewnętrzna	Różnica COP na korzyść R290
Dodatnia (+2°C do +7°C)	ok. 1-2%
-7°C	ok. 12%
-15°C	ok. 15%
-20°C	nawet 20%

Niezależne badanie — jeszcze wyraźniejsze różnice

Inne niezależne porównanie, prezentowane na międzynarodowej konferencji branżowej, pokazało jeszcze bardziej wyraziste wyniki dla konkretnej pary urządzeń o tej samej mocy: przy temperaturze zasilania 35°C, SCOP jednostki na R32 wynosił 4,72, podczas gdy jednostka na R290 osiągnęła SCOP 5,66 — różnica na korzyść propanu rzędu 21%. Przy podniesieniu temperatury zasilania do 55°C różnica jeszcze się powiększyła, sięgając około 34%. Choć to wynik dla konkretnych, testowanych modeli i nie należy go uogólniać jako uniwersalnej reguły, pokazuje górną granicę tego, jak duża może być różnica w sprzyjających R290 warunkach.

Co to oznacza w przeliczeniu na realne koszty

Żeby zrozumieć, jak różnica w SCOP przekłada się na pieniądze, warto prześledzić prosty przykład. Załóżmy roczne zapotrzebowanie na ciepło rzędu 10 000 kWh. Przy SCOP 4,50 zużycie prądu wynosi około 2 222 kWh rocznie. Przy SCOP wyższym o, powiedzmy, 15% (czyli ok. 5,18), zużycie spada do około 1 931 kWh. Różnica — niecałe 300 kWh rocznie — przy typowych cenach energii elektrycznej przekłada się na rzeczywiste, choć niewygórowane, oszczędności w skali roku. W dłuższej perspektywie, np. piętnastu lat eksploatacji, suma robi się już znacząca.

Ważne zastrzeżenie: SCOP to nie wszystko

Mimo konkretnych liczb, nie warto traktować samego SCOP jako jedynego kryterium wyboru. Na realną sprawność systemu wpływa znacznie więcej czynników niż sam czynnik chłodniczy: jakość konstrukcji sprężarki, algorytmy sterowania i odszraniania, jakość wykonania hydrauliki, prawidłowy dobór mocy do budynku, oraz jakość samego montażu. Niżej oceniony na papierze model, ale prawidłowo dobrany i zamontowany, może w praktyce działać lepiej niż "papierowo" lepszy model zainstalowany niedbale. Dlatego porównywanie wyłącznie suchych wartości COP czy SCOP z kart katalogowych, bez kontekstu całej instalacji, to częsta pułapka, którą szerzej opisujemy w artykule poświęconym czytaniu tych parametrów.

Podsumowując: dane liczbowe potwierdzają, że R290 ma realną przewagę efektywnościową nad R32, szczególnie w trudniejszych warunkach (niskie temperatury, wysoka temperatura zasilania). Ale ta przewaga to jeden z wielu czynników decyzyjnych — nie jedyny i nie zawsze decydujący, jeśli reszta instalacji nie jest zaprojektowana i wykonana prawidłowo.