R290 czy R32 — który czynnik wybrać przy zakupie pompy ciepła

Stoisz przed wyborem pompy ciepła. Dwie oferty, podobna moc, podobna cena. Różnią się jedną pozycją w tabeli danych technicznych: czynnik chłodniczy — R290 albo R32. Sprzedawca pierwszej firmy mówi, że propan to przyszłość. Sprzedawca drugiej — że R32 to sprawdzony standard. Obaj mają trochę racji.

Wybór czynnika to nie ciekawostka techniczna z katalogu. Decyduje o tym, jaką temperaturę wody osiągnie pompa, gdzie stanie jednostka zewnętrzna, jakim obowiązkom formalnym będzie podlegać instalacja — i jak długo kupowany dziś model pozostanie w rynkowym obiegu. To jedna z niewielu decyzji, których po zakupie nie da się zmienić.

Czym jest czynnik chłodniczy i dlaczego ma znaczenie

Czynnik chłodniczy to substancja krążąca w zamkniętym obiegu pompy ciepła. Odparowując pobiera ciepło z powietrza zewnętrznego, a skraplając się oddaje je do wody grzewczej. Jego właściwości fizyczne wyznaczają granice możliwości urządzenia: maksymalną temperaturę zasilania, efektywność przy mrozie i ciśnienia robocze układu.

Na rynku pomp ciepła dla domów jednorodzinnych dominują dziś dwa czynniki. R32 (difluorometan) to czynnik syntetyczny z grupy F-gazów — chemicznie stabilny, dobrze poznany, obecny w większości urządzeń sprzedanych w ostatnich latach. R290 to propan o wysokiej czystości — czynnik naturalny, który w ciągu kilku lat przeszedł z niszy do głównego nurtu oferty niemal każdego liczącego się producenta.

R32 — dojrzały standard z wyznaczonym horyzontem

R32 zastąpił starszy czynnik R410A i przez lata był oczywistym wyborem. Jego atuty są realne: szeroka oferta urządzeń w każdym segmencie cenowym, ogromna baza serwisowa, dostępność czynnika i części, oraz umiarkowane ciśnienia robocze, które nie stawiają szczególnych wymagań konstrukcyjnych. Urządzenia na R32 są też zwykle tańsze od odpowiedników na R290 o porównywalnej mocy.

Słabość R32 nie leży w technice, tylko w kalendarzu. Jego współczynnik GWP wynosi 675 — i to właśnie ta liczba przesądza o jego przyszłości w świetle przepisów, o których piszemy niżej. Typowa pompa na R32 osiąga też niższe maksymalne temperatury zasilania niż konstrukcje na propan — zwykle około 55–60°C — co w domach z grzejnikami może wymagać wspomagania grzałką w najzimniejsze dni.

R290 — naturalny czynnik o wyższych parametrach

R290 ma GWP równe 3 — z punktu widzenia klimatu jest praktycznie neutralny na tle czynników syntetycznych. Ale dla inwestora ważniejsze są jego właściwości robocze. Pompy na propan osiągają temperatury zasilania rzędu 70–75°C bez wspomagania grzałką — to poziom, który pozwala zasilić istniejące grzejniki w modernizowanym domu i podgrzać wodę użytkową do temperatury dezynfekcji termicznej bez dodatkowej energii.

Propan zachowuje też wysoką efektywność przy niskich temperaturach zewnętrznych, co w polskim klimacie oznacza realnie niższe rachunki w styczniu i lutym — czyli wtedy, gdy zużycie energii jest największe. Dodatkowy atut formalny: R290 nie jest F-gazem, więc instalacja nie podlega obowiązkom rejestracyjnym w Centralnym Rejestrze Operatorów ani okresowym kontrolom szczelności, które przy większych napełnieniach czynnikiem syntetycznym potrafią generować stałe koszty przez cały okres użytkowania.

Przepisy, które rozstrzygają spór — harmonogram F-gazowy

Unijne rozporządzenie F-gazowe 2024/573 wyznacza konkretne daty, po których nowych urządzeń z czynnikami o wysokim GWP nie będzie można wprowadzać do obrotu. Dla kupującego pompę ciepła kluczowe są trzy terminy:

• Od 1 stycznia 2027 roku — zakaz wprowadzania do obrotu pomp ciepła typu split (powietrze-woda) o mocy do 12 kW z czynnikiem o GWP równym 150 lub większym. R32 z GWP 675 przekracza ten próg — nowe splity na R32 znikną z oferty.
• Od 1 stycznia 2032 roku — zakaz obejmie małe urządzenia monoblokowe o mocy do 12 kW z F-gazami.
• Od 1 stycznia 2035 roku — całkowity zakaz stosowania F-gazów w nowych układach split o mocy do 12 kW.

Ważne zastrzeżenie: przepisy dotyczą wprowadzania nowych urządzeń do obrotu. Pompa na R32 kupiona i zainstalowana przed tymi datami pozostaje w pełni legalna i będzie mogła być serwisowana. Nikt nie każe niczego demontować. Zmienia się tylko to, co będzie można kupić jako urządzenie nowe.

Bezpieczeństwo — palność to kwestia projektu, nie strachu

Najczęstsza obawa przy R290 brzmi: propan jest palny. To prawda — R290 ma klasę palności A3, podczas gdy R32 należy do klasy A2L (umiarkowanie palny). Ale palność czynnika nie jest cechą dobrą ani złą — jest parametrem projektowym, który producenci i instalatorzy uwzględniają w konstrukcji i lokalizacji urządzenia.

Pompy na R290 dla domów jednorodzinnych to niemal wyłącznie monobloki: cały obieg chłodniczy jest hermetycznie zamknięty w jednostce zewnętrznej, a do budynku wchodzi wyłącznie woda grzewcza. Czynnik nigdy nie znajduje się wewnątrz domu. Warunkiem bezpiecznego montażu jest natomiast zachowanie strefy wokół jednostki zewnętrznej — określonych odległości od okien, drzwi, studzienek i zagłębień terenu. Szczegółowo opisujemy je w artykule o strefie bezpieczeństwa wokół pompy ciepła — przy propanie ten temat trzeba sprawdzić przed zakupem, nie po nim.

Jak zdecydować — pięć praktycznych kryteriów

• Temperatura instalacji grzewczej — modernizujesz dom z grzejnikami, które potrzebują wysokiej temperatury zasilania? R290 poradzi sobie bez grzałki tam, gdzie R32 będzie potrzebował wsparcia. W nowym domu z ogrzewaniem podłogowym oba czynniki pracują komfortowo.
• Split czy monoblok — jeśli z powodów montażowych potrzebujesz układu split, w praktyce oznacza to dziś R32 — ale tylko do końca 2026 roku w segmencie do 12 kW. Oferta monobloków na R290 rośnie z każdym sezonem.
• Miejsce montażu jednostki zewnętrznej — ciasna działka, jednostka blisko okien, drzwi lub studzienki kanalizacyjnej? Sprawdź najpierw, czy strefa wymagana dla R290 jest możliwa do zachowania. Bywa, że to R32 jest jedynym wykonalnym wariantem.
• Horyzont użytkowania — pompa ciepła pracuje 15–20 lat. Urządzenie na R290 przez cały ten okres pozostanie technologią zgodną z kierunkiem przepisów, bez pytań o przyszłą dostępność czynnika.
• Obowiązki formalne i koszty okresowe — instalacja na R32 może wymagać rejestracji w CRO i okresowych kontroli szczelności, zależnie od wielkości napełnienia. R290 nie podlega tym obowiązkom w ogóle.

Jak podchodzimy do wyboru czynnika w Integral Heat

Czynnik chłodniczy to trzeci krok decyzji, nie pierwszy. Najpierw liczymy zapotrzebowanie budynku na ciepło — o tym, dlaczego nie robi się tego mnożąc metraż przez stałą, piszemy w artykule o doborze mocy pompy ciepła. Potem ustalamy wymaganą temperaturę zasilania instalacji. Dopiero te dwa parametry, razem z analizą miejsca montażu jednostki zewnętrznej, wskazują, który czynnik — a w konsekwencji które urządzenie — jest właściwy dla konkretnego domu.

Dlatego nieufnie podchodzimy do ofert, w których czynnik jest przesądzony zanim ktokolwiek zapytał o instalację i działkę. Zwykle oznacza to tyle, że sprzedawca oferuje to, co ma w magazynie — a nie to, co wynika z parametrów Twojego budynku.